The Right to Choose

Reflecting on co-creative urbanism in Rotterdam's Middelland neighborhood.

Lot Mertens and Marieke Hillen

Middelland after One Year of Co-creation
Will co-creation by citizens and city authorities lead to an increased sense of ownership in the residents of a neighborhood, district, or city? This question was raised by Mayor Aboutaleb during his opening speech at the 7th IABR–The Next Economy. Aboutaleb hopes that once co-creation has led to a greater sense of ownership, livable neighborhoods and districts will follow naturally. Middelland, an urban neighborhood in West Rotterdam, has been experimenting with co-creation for more than a year now. It was a leap of faith, with hindsight. Submerged in the process, Lot Mertens (district manager and local initiative scout) and Marieke Hillen (resident and initiator) come up for air and take a look around: How profitable is co-creation in real terms? Is this greater sense of ownership the mayor covets actually materializing?  

Co-creation in Mooi, mooier Middelland: Coached by the Mayor
The city administration announces a 9-million euro investment. A group of residents wants to co-decide on how it’s spent. Beyond familiar paths of participation. And rather than produce the expected governmental swoon, the city administration, through Mayor Aboutaleb, gives the freest of reins to a co-creation experiment in which the residents and entrepreneurs of Middelland join forces with the officials of the city of Rotterdam to establish a program to improve the neighborhood. The challenge of this co-creation is in the collaboration. Not only that between the various residents and entrepreneurs, but also that between residents and officials. The fact that officials have to present work that is in still in progress causes tension in particular. Some of the residents, additionally, expect the officials to be proficiently professional about co-creation. But co-creation is actually new to the officials concerned as well and managing such expectations is not always easy. The process naturally requires people to work at all hours, but that complication affects everyone involved in the process.

The District Advisory Committee, a body consisting of elected representatives, is entrusted with the task of facilitating the participation of all Middelland residents. Standing alongside the field like a soccer coach is Mayor Aboutaleb, encouragingly calling out: ‘Just try it, don’t be afraid, push that envelope, draw as many people into the experiment as you can!’

Sense of Ownership and Meeting Places 
Even though the residents made the proposal for the organization of the process, the resulting working methods were very similar to those of an official organization There were working groups about various subjects (policy fields): safety, the social domain, and the design of the public space. It soon became clear that this format did not harmonize with the concerns of the residents. Residents are mainly concerned about the ups and downs of their immediate environment – regardless of policy areas or thematic working groups. Zakia Razzougui made that very clear. Zakia lives on Johannes de Vouplein, a square in Middelland. Together with other women living on the square, she wants to make it easier for adults to meet outside and safer for children to play there. But the Johannes de Vouplein is regularly populated by toking youths, and decorated with shrubs able to puncture any football. So what working group is Zakia to talk to? This brought us to a different organization of the program. We figured organizing it around a number of sub-neighborhoods would better increase residents’ sense of ownership than the division in policy-oriented working groups.

The program Mooi, mooier Middelland centers on a number of venues: squares and a network of so-called ‘district living rooms’. Of both the outdoor spaces and the ‘living rooms’, the key function is encounter. Increasing the opportunities for encounter in Middellland will contribute to the sense of ownership to which Aboutaleb referred. 

Questions as Signs of Commitment
After nearly a year of pioneering, we can conclude that Middelland has yielded quite a community, some 200 people, of actively participating residents. The group is not representative in terms of neighborhood statistics, but we count our blessings. It is certainly a diverse group of people: people that participate on the basis of different convictions, that are open to exchange and visibly enjoy that exchange. We have omitted to establish a baseline with regard to experienced senses of ownership beforehand, but we feel that this group of Middelland residents is very committed indeed. There were many working group meetings, conclaves at all hours and telephone calls dedicated to both the organization of the co-creation process (What is that, anyway? How can we tell whether we are doing the right thing?) and its content, and the making of a program with and for Middelland (What do we want to realize here? What is best for Middelland? Who is Middelland?). People have bonded with the neighborhood and with each other. We consider the fact that so many questions are coming from all sides as a token of residents’ commitment to each other and to the neighborhood. And they do more than ask questions. They also organize activities to ensure the residents of Middelland meet. Huize Middelland – a network of resident-initiated physical venues – is as solid as a rock. It is through the use of these existing venues and by defining them as of value to the community that we have rewarded and therefore increased people’s sense of ownership. The various ‘living rooms’ in Middelland existed before the introduction of co-creation. Over the past year, we have seen the sense of ownership of the initiators of the various venues increase. Initiators not only feel committed to their own initiative, but also to Huize Middelland, its ‘umbrella’. It is impossible to imagine life in the Middellandstraat today without De Middelland Post (the local newspaper in support of co-creation).

A Variety of Working Methods to Warrant Openness.
With a group of 200 people, we have realized the program Mooi, mooier Middelland, drawn up the corresponding budget and organized many, many activities – particularly in the social domain. We will never know what would have happened to the sense of ownership of the Middelland residents without the co-creation process; the group still appears very committed to the developments in the neighborhood. The inclusiveness and openness of the process are recurring themes. Nobody wants the program to lead to something only a handful of people are involved in. That is why we continue to test different working methods, to be able to count on the contributions of as many (different) Middelland residents as possible.

Responsibility for Control over Process Not Yet Shared
There is still more to think and say about the sense of ownership with regard to the co-creation process. Not quite everyone is aware that the degree of freedom the city administration granted and awarded Middelland entails responsibility in terms of control over the process. How, for example, do we decide which plans contribute the most to the ambitions envisioned by Middelland and how do we ensure that funding is used accordingly? Who gets to decide? Discussing this issue presupposes a host of qualities that not everybody has. That is why in this area, we explore opportunities to gather information and boost commitment in new ways as well.

On Wednesday evening 29 June, during a neighborhood meeting open to all residents of Middelland, a marble-shooting table was brought in. We use the table to address the money distribution issue in a playful way.

The question the mayor voiced at the opening of the IABR was about the sense of ownership people have towards their neighborhood, district, or city. We see that the sense of ownership of a group of Middelland residents committed to the neighborhood, the neighborhood residents, and the various initiatives has increased. This is evidenced by the fact that neighborhood residents question the (desirable) development of the neighborhood and by the many activities organized by Middelland residents to meet different people. Although the residents themselves asked for control over a municipal program, they hardly seem to experience a sense of ownership with regard to the process. In this respect, people still look at the city administration and the district advisory committee as the organizers of the process. To Aboutaleb, it is crystal clear that the Middelland residents themselves are responsible for their program But who will bear the responsibility for the choices of the neighborhood?

Baas in Eigen Wijk


Lot Mertens en Marieke Hillen

De stand van zaken na één jaar co creatie
Is co creatie van bewoners en het stadsbestuur een weg om eigenaarschap van bewoners bij hun buurt, wijk of stad te vergroten? Deze vraag stelt burgemeester Aboutaleb tijdens zijn openingsspeech van de 7e IABR - The Next Economy. De hoop van Aboutaleb is dat co-creatie leidt tot een groter gevoel van eigenaarschap en daarmee - als vanzelf - tot leefbare wijken en buurten. Middelland, een stadswijk in Rotterdam West, experimenteert sinds een jaar met co-creatie. Het blijkt een sprong in het diepe. Midden in dit proces steken Lot Mertens (gebiedsmanager en wijkjutter) en Marieke Hillen (bewoner en initiatiefnemer) hun hoofd boven water en kijken om zich heen: wat levert co-creatie in de praktijk. Is er sprake van de door de burgemeester gewenste toename van eigenaarschap?

Co-creatie in Mooi, mooier Middelland met de burgemeester als coach
Een aangekondigde investering van negen miljoen euro door het stadsbestuur is de aanleiding voor een groep bewoners om mee te willen beslissen over de besteding. Voorbij het bekende pad van inspraak. In tegenstelling tot de verwachte bestuurlijke verkramping, geeft het bestuur van de stad bij monde van burgemeester Aboutaleb maximale ruimte voor een experiment van co-creatie waarin de bewoners en ondernemers van Middelland samen met de ambtenaren van de gemeente Rotterdam komen tot een programma ter verbetering van de wijk. De samenwerking is in deze co-creatie uitdagend. Niet alleen tussen de verschillende bewoners en ondernemers, maar ook de tussen bewoners en ambtenaren. Vooral het gegeven dat je als ambtenaar met dingen naar buiten moet komen die nog niet af zijn, is spannend. Ook wordt soms verwacht dat de ambtenaar professional is op het vlak van co-creatie. Die verwachtingen zijn niet altijd waar te maken, omdat het voor de betrokken ambtenaren ook nieuw is. Uiteraard verlangt het proces dat je werkt op zeer onregelmatige tijden maar dat is een ingewikkeldheid die iedereen in het proces raakt. De gebiedscommissie, een orgaan bestaande uit gekozen volksvertegenwoordigers, krijgt de rol om de participatie voor alle Middellanders mogelijk te maken. Burgemeester Aboutaleb staat als een bondscoach aan de zijlijn om ons aan te moedigen en toe te roepen: "probeer, durf, zoek de grenzen op en neem zoveel mensen mogelijk mee in dit experiment!"

Eigenaarschap en plekken voor ontmoeting
Hoewel bewoners een voorstel voor de organisatie van het proces maakten, ontstonden er werkvormen die erg op een ambtelijke organisatie leken. Er waren werkgroepen over verschillende onderwerpen (beleidsvelden): veiligheid, het sociale domein en inrichting buitenruimte. Al gauw werd duidelijk dat deze indeling voor de betrokkenheid van bewoners niet werkte. Bewoners zijn vooral betrokken bij het wel en wee in hun directe leefomgeving – onafhankelijk van beleidsveld of thematische werkgroep. Zakia Razzougui liet dat duidelijk merken. Zakia woont aan het Johannes de Vouplein in Middelland. Samen met haar buurvrouwen wil ze ervoor zorgen dat bewoners rond het plein elkaar makkelijker kunnen treffen op het plein en dat hun kinderen veilig buiten kunnen spelen. Het plein wordt regelmatig bevolkt door blowende jongeren en is ingericht met struiken die elke voetbal lek prikken. Bij welke werkgroep moest Zakia haar zegje doen? Dat bracht ons bij een andere organisatie van het programma. De toename van eigenaarschap achtten we met de organisatie rond een aantal buurten groter dan de indeling in beleidsgerichte werkgroepen. Het programma Mooi, mooier Middelland draait om een aantal plekken: pleinen en een netwerk van buurthuiskamers van de wijk. Zowel de plekken buiten als de huiskamers hebben ontmoeting als belangrijkste drager. Het verbeteren van de ontmoetingsmogelijkheden draagt in Middelland bij aan het eigenaarschap waar Aboutaleb op doelt.

Vragen stellen als teken van betrokkenheid
Na een klein jaar pionieren stellen we vast dat er een aardige community van zo'n tweehonderd betrokken Middellanders is ontstaan. Deze groep is niet representatief volgens de statistieken van de wijk maar we tellen onze zegeningen. Het is zeker een diverse groep mensen die vanuit verschillende overtuigingen actief deelnemen, open staan voor uitwisseling en daar zichtbaar plezier aan beleven. We hebben geen nulmeting over ervaren eigenaarschap gedaan maar onze ervaring is dat deze groep Middellanders zich zeer betrokken weet. Veel werkgroepbijeenkomsten, avondvergaderingen en telefoontjes zijn gewijd aan zowel de organisatie van het proces van co-creatie (wat is dat eigenlijk? wanneer doen we dit goed?) als de inhoud, het maken van een programma met en voor de wijk (wat willen we hier gerealiseerd zien? wat is het beste voor de buurt? wie is de buurt?). Er is binding met de wijk en met elkaar. Het feit dat zoveel vragen over en weer gesteld worden, zien we als betrokkenheid bij elkaar en bij de wijk. Het blijft niet bij vragen. Er worden ook activiteiten georganiseerd die zorgen voor ontmoeting van wijkgenoten. Huize Middelland - een netwerk van bestaande door bewoners geïnitieerde fysieke plekken – staat als huis. Juist door gebruik te maken van deze bestaande plekken en ze als waarde voor de wijk te definiëren, hebben we eigenaarschap beloond en daarmee versterkt. De verschillende huiskamers in Middelland bestonden al voordat er sprake was van co-creatie. Het afgelopen jaar hebben we gezien dat het eigenaarschap van de initiatiefnemers van de verschillende plekken is toegenomen. De initiatiefnemers voelen zich niet alleen betrokken bij hun eigen initiatief maar ook bij Huize Middelland, de ‘koepel’ van initiatief. De Middelland Post (het wijkkrantje ter ondersteuning van co-creatie) is niet meer weg te denken uit de Middellandstraat.

Variatie in werkvormen waarborgt openheid
Met een groep van tweehonderd mensen hebben we gezorgd voor het programma Mooi, mooier Middelland, een bijbehorende begroting en heel veel activiteiten - met name in het sociale domein. We zullen nooit weten hoe het met het eigenaarschap van de Middellanders was gegaan zonder proces van co-creatie, maar de groep toont zich zeer betrokken bij de ontwikkelingen in de wijk. Ook blijft de inclusiviteit en de openheid van het proces een terugkomend thema. Niemand wil dat het programma leidt tot iets waar slechts een handjevol Middellanders betrokken bij zijn. Daarom blijven we verschillende werkvormen uitproberen om op de bijdragen van zoveel mogelijk (verschillende) Middellanders te kunnen rekenen.

Verantwoordelijkheid over sturing proces nog niet gedeeld
Over het eigenaarschap van het proces van co-creatie zijn we echter nog niet uitgedacht en uitgesproken. Het besef is nog niet bij iedereen doorgedrongen dat de mate van vrijheid die het stadsbestuur Middelland gunt en geeft ook een verantwoordelijkheid ten aanzien van de sturing op dit proces met zich meebrengt. Hoe besluiten we bijvoorbeeld welke plannen het meest bijdragen aan de gedroomde ambities voor Middelland en hoe verbinden we daar ook conclusies aan ten aanzien van de besteding van de gelden? Wie mag daarover beslissen? Het voeren van het gesprek hierover veronderstelt nogal wat kwaliteiten die niet iedereen heeft. Daarom onderzoeken we ook op dit vlak mogelijkheden om op een andere manier informatie te verzamelen en betrokkenheid te vergroten.

Woensdagavond 29 juni maakte tijdens een wijkontmoeting voor alle Middellanders de knikkertafel zijn entree in Middelland. Met deze tafel wordt op een spelende manier het vraagstuk voor het verdelen van geld geadresseerd.

De vraag van de burgemeester bij de opening van de IABR ging over het eigenaarschap dat mensen voelen ten aanzien van hun buurt, wijk of stad. Wij zien dat het eigenaarschap van een groep betrokken Middellanders bij de wijk, de wijkbewoners en de verschillende initiatieven vergroot is. Dit blijkt uit het feit dat wijkbewoners vragen stellen over de (wenselijke) ontwikkeling van de wijk en de vele activiteiten die door Middellanders georganiseerd zijn om elkaar (en de ander) te ontmoeten. Hoewel de bewoners zelf om zeggenschap van een gemeentelijk programma gevraagd hebben, is het eigenaarschap op het proces nog niet te merken. Hier wordt veel gekeken naar de gemeente en de gebiedscommissie als organisator van het proces. Voor Aboutaleb is het zonneklaar: de Middellanders zijn zelf verantwoordelijk voor hun programma. Maar wie neemt verantwoordelijkheid voor de door de wijk gemaakte keuzes?

image1The local places making up Huize Middelland, combined with the important squares and streets where Mooi, mooier Middelland has landed. Illustration: Theresa Hartgers






Overview and physical inventory of Huize Middelland. Illustration: Theresa Hartgers










The marble-shooting table used to address the money distribution.









Rotterdam’s Mayor Aboutaleb addressing residents of the Middelland neighborhood (in Dutch).