The Nutty Professor versus the City as a Learning Environment

Is the city a space for experiment or a space to experiment on?

Bas van der Pol

On Friday 10 June, Harriet Bulkeley visited the IABR–2016. In her lecture, she discussed the value of experiments to the development of cities. During Next Talk #7, curator Maarten Hajer asked Bas van der Pol (program leader Architecture Institute Rotterdam) to respond to her ideas. To compose his thoughts in advance, he wrote the following blog, adding three conclusions afterwards.

We make the city, learn how to do better, improve it constantly. Apart from our living environment, therefore, the city is our everyday learning environment by definition. The city offers space for experimentation, but is it also a laboratory? The way I see it, a laboratory is a conditioned space in which learning is organized systematically and purposefully and where research results are supposed to be reducible and reproducible. The nutty professor that slaps the contents of a few smoking test tubes in a bowl and inadvertently makes a discovery is one I have only come across in comic books and films. Professor Barabas, incidentally, is and will always be my personal favorite in the category ‘crazy inventors.’ Piet Blom may have been his architectural counterpart, though it is if course possible that the Cube Houses are more than a crazy experiment in formal language. But that’s beside the point. Let’s get back to the subject. I very much wonder where exactly in our cities this purposeful work on new ideas is being done. To my mind, the city is a highly pragmatic fact of life. People tinker on the running engine a bit and go on to a new job or have a change of interest. Developing any ability to learn – no matter how important – is a tough job. Calling the city a laboratory is provoking the status quo, rather than describing it. The city is our daily living environment and as such, I think, it may be space for experimentation, but not precisely a space suitable to perform experiments on. Semantic detail.

Nevertheless, the city is teeming with ‘living labs’. Any self-respecting energetic entrepreneur organizes a rich social media mix, rents a hip building located in some fringe district, and declares herself a ‘change agent’ or ‘thought leader.’ Big companies begin small living labs – low risk, major exposure and there is always a chance that this or that product or process innovation will make serious money. Perhaps that one hipster entrepreneur will turn out to be a genuine agent of change and forge something that is temporarily or permanently significant. A big company like IKEA does it to promote its transition to a clean and circular product range. Municipalities do it to push district development. Providing space and ‘facilitating’ are the cheapest varieties, but in practice things only get serious once a proper license or R&D investment is involved. I am not familiar with really good examples of R&D in district development or architecture. To me, the ‘power of experiments’ is mainly represented in the field of the effectual entrepreneur: those who see opportunities in an unstable market, know how to minimize risks, start with what is available, and try to make it work. Still, let’s not wander into economist territory, despite the theme of this Biennale.

Behind the scenes (literally) of the big data may well be where the real white coats of our times are. Het Nieuwe Instituut is currently showing the big data lab called Olympic Rio de Janeiro. Who knows, there may even be some nutty professors there. The city as a laboratory: some play with traffic lights, a bit of data linking. See what happens to the traffic flows. Or – thinking out of the box – let’s consider the energy consumption and use, and the buying, Internet, and mobility behavior of Mr. Van der Pol. Control the news he receives through the NOS App, manipulate his Funda search results and filter out some Facebook friends. See if we can get him to move to Katendrecht. Something like that? I will be happy to inform this ‘gut analysis’ with some real knowledge of the subject. Harriet Bulkeley is a Professor of Geography at Durham University. Her research deals with the processes, practices, and politics of environmental governance. If there is one thing I can be sure of, it is that this will warrant the learning ability of this Next Talk. Three suppositions in advance, followed by three insights afterwards.

Supposition 1.
The city is a conditioned lab space for the great challenges of our time indeed: social, economic, and climatologic resilience. We must continue to practice and improve our living-together skills in an increasingly diverse society. An additional challenge is to make our cities more resilient in the face of climate changes and the consequences of the energy transition. Heavy rainfall, periods of sustained heat, and fluctuations in energy prices and availability. We need to think about the accelerating automation of work, the growing distance to the labor market and good training, especially for low-skilled people. How can people – all people – contribute to society in the future? How can people grow, learn, work, continue to participate? And what can architecture, as a force of innovation and development, do to contribute? I think those are the challenges the city offers the ideal lab conditions for: always in motion, unruly and diverse. 

Supposition 2. 
Rotterdam has a tradition in spatial and architectural experimentation and innovation. Rotterdam was and is a laboratory for innovative housing types, innovative stadium design, infrastructural inventions, and developmental ensembles. In this tradition, the city must now use its strength of design to develop a new public domain. To establish a space that connects cultures and people. And to make discoveries that can make the urgent task, to live a sustainable life, explicit in the daily lives of those same people. It would make me happy to see infrastructural experiments such as the Water Square up-scaled. In the Water Square, the challenges to make the city both more social and to make it more climatologically resilient intersect. It is an open cistern that also serves as a meeting place and a games and sports venue, at the interface between educational establishments, a church, and an everyday neighborhood. De Urbanisten furthermore devised a financial innovation by combining funding for the underground with funding for the aboveground. And: beyond the architectural domain, there is a new type of library developing in Rotterdam. The Leeszaal (Reading Room), the Verhalenhuis (Story House). High time for architecture to contribute to the invention of the learning environment of the future.

Supposition 3.
It’s wonderful that enterprising citizens and designers pioneer in district development. Temporary venues are out of sight more often than not. And temporary use can also develop into a more permanent value. Nevertheless, the learning ability of organic development and pop-up is too limited as far as I am concerned. Entrepreneurs work effectually rather than causally: they look at what they have, learn incrementally to achieve more, but above all manage the risks. Serious gaming, Playing Man, they are inspiring concepts and proven ways to create new ideas and developments. But which are the experiments that we cannot afford to see fail? Where is the tension? Where is the urgency? The Netherlands has a beautiful tradition with regard to causality as well, in urban design and planning. Proper research into needs and expected results, planning, and incremental yet purposeful work. That is desperately needed given the urgency of the abovementioned issues. Can we connect that tradition with the strength of the experiment and build something of permanent value?

Afterwards, three insights in response to Harriet Bulkeley’s lecture and her Goldilocks problem:

Lesson 1. Some experiments are too cold, too harmless, and fail to develop transformational momentum. There are enough of these to fill a curio cabinet. Cube Houses?
Lesson 2. Some experiments are too hot and bring about change too fast. What is the Trespa roof box of tomorrow? Mind the ‘zero-on-the-meter’ dwellings; mind the big-data and the Control Room Rio’s of the world.
Lesson 3. ‘Experiments are ambivalent – mundane, extraordinary, more than we can dream of, nowhere near enough. And it is this ambivalence that gives them power; they enable us to amplify what we like in ourselves and reduce what we don’t, configuring the next economy in the image of what it might mean to improve our urban life . . . knowing that we are always bound to fail in some respect.’

Nutty Professor versus de Stad als Leeromgeving


Bas van der Pol

Vrijdag 10 juni was Harriet Bulkeley te gast bij IABR–2016 tijdens Next Talk #7. In een lezing belichtte zij de kracht van experimenten voor de ontwikkeling van steden. Bas van der Pol (programmaleider Architectuur Instituut Rotterdam) was gevraagd om in gesprek met curator Maarten Hajer te reageren op haar verhaal. Om zijn gedachten vooraf te ordenen schreef hij onderstaand blog, die hij achteraf aangevulde met een drietal conclusies.

We maken de stad, leren hoe het beter kan en verbeteren haar voortdurend. De stad is naast onze leefomgeving daarom ook per definitie onze alledaagse leeromgeving. De stad biedt experimentruimte, maar is het ook een laboratorium? Ik begrijp het laboratorium als een geconditioneerde ruimte waar dat leren systematisch en doelgericht is georganiseerd, en waar onderzoeksresultaten herleidbaar en reproduceerbaar worden geacht te zijn. De 'nutty professor' die wat rokende reageerbuisjes bij elkaar kwakt en per ongeluk een uitvinding doet, die ken ik alleen uit stripverhalen en films. Professor Barabas is en blijft in de categorie dwaze uitvinders overigens mijn persoonlijke favoriet. Misschien was Piet Blom zijn architectonische evenknie, maar het kan natuurlijk zijn dat de Kubuswoningen meer zijn dan een dwaas experiment in vormentaal. Dat terzijde. Terug naar het onderwerp. Ik vraag mij zeer af waar precies in onze steden doelgericht gewerkt wordt aan nieuwe inzichten. De stad is in mijn ogen een zeer pragmatisch gegeven. Mensen sleutelen wat aan de draaiende motor, gaan weer door naar hun volgende klus of verleggen hun persoonlijke interesse. Bouwen aan enig lerend vermogen - hoe belangrijk ook - is erg taai werk. Wie de stad een laboratorium noemt beschrijft niet de status quo maar daagt deze uit. Bovendien is de stad onze dagelijkse leefomgeving en in dat opzicht mijns inziens weliswaar experimentruimte, maar niet bepaald geschikt om ‘op’ te experimenteren. Semantisch detail.

Maar toch, we struikelen over de 'living labs'. Een beetje ondernemer met goede energie organiseert een rijke social media mix; huurt een hip pand in de ene of de andere rafelrand; en roept zichzelf uit tot 'change agent' of 'thought leader'. Grote bedrijven starten een 'living labje': weinig risico; grote exposure; altijd kans op die ene product- of procesinnovatie die serieus geld oplevert. Wie weet blijkt die hippe ondernemer een echte change-agent en forceert hij of zij iets dat tijdelijk of permanent van betekenis is. Een groot bedrijf als IKEA doet het om zijn transitie naar een schone en circulaire productenlijn te ondersteunen. Gemeenten doen het om gebiedsontwikkeling aan te duwen. Ruimte geven en 'faciliteren' heet de goedkoopste variant, maar in de praktijk wordt het pas echt menens met een serieuze licentie of een R&D investering. Ik ben niet bekend met echt goede voorbeelden van R&D in gebiedsontwikkeling of architectuur. Ik herken in de ‘power of experiments’ toch vooral het terrein van de ‘effectual entrepreneur’
: hij of zij die in een onzekere markt kansen ziet, zijn risico’s laag weet te houden, start met wat voorhanden is en er wat probeert van te maken. Goed, laat ik niet afdwalen in het land van economen, ondanks het thema van deze biënnale.

Achter de schermen (lees letterlijk) van de big data zitten misschien wel de echte witte jassen van deze tijd. Het Nieuwe Instituut toont momenteel het big datalab dat Olympisch Rio de Janeiro heet. Wie weet zit er her en der ook een ‘nutty professor’ tussen. De stad als laboratorium: beetje spelen met stoplichten, beetje data koppelen. Kijken wat er gebeurt met verkeersstromen. Of - even vrij denkend - eens kijken naar het energieverbruik en het aankoop-, internet- en mobiliteitsgedrag van dhr. Van der Pol? Beetje sturen op het nieuws dat hij doorkrijgt via de NOS-app, zoekresultaten op Funda manipuleren en wat vrienden uitfilteren op Facebook. Eens zien of we hem zo ver krijgen dat hij verhuist naar Katendrecht. Zoiets? Ik ga met plezier deze ‘onderbuikanalyse’ verrijken met échte kennis over dit onderwerp. Harriet Bulkeley is Hoogleraar Geografie aan de Durham University. Haar onderzoek heeft betrekking op de processen, praktijken en de politiek van milieu-governance. Ik weet in elk geval zeker dat het lerend vermogen van mijn Next Talk daarmee gewaarborgd is. Drie veronderstellingen vooraf, gevolgd door drie inzichten achteraf.

Veronderstelling 1.
De stad is wel degelijk een geconditioneerde labruimte voor grote opgaven van deze tijd: sociale, economische en klimatologische 'resilience' ofwel veerkracht. We moeten het samen-leven blijven oefenen en verbeteren in een steeds meer divers wordende samen-leving. Daarnaast is de opgave om onze steden weerbaar te maken tegen klimaatveranderingen en de gevolgen van energietransities. Hevige regenval, perioden van aanhoudende hitte en schommelingen in energieprijzen en -beschikbaarheid. We moeten nadenken over het steeds sneller automatiseren van werk, de groeiende afstand tot de arbeidsmarkt en een goede opleiding van met name laag opgeleide mensen. Hoe kunnen mensen - alle mensen - in de toekomst een bijdrage leveren aan de samenleving? Hoe kunnen mensen groeien, leren, werken, blijven meedoen? En wat kan architectuur als innovatie- en ontwikkelkracht daaraan bijdragen? Dat zijn volgens mij de opgaven waarvoor de stad een ideale lab-conditie biedt: altijd in beweging, weerbarstig en divers.

Veronderstelling 2.
Rotterdam heeft een traditie in ruimtelijk en architectonisch experiment en vernieuwing. Rotterdam was en is een laboratorium voor innovatieve woontypen, vernieuwend stadionontwerp, infrastructurele uitvindingen en ontwikkelarrangementen. In deze traditie dient de stad zijn ontwerpkracht nu in te zetten om nieuw publiek domein te ontwikkelen. Om vorm te geven aan verbindende ruimte tussen culturen en mensen. En om vindingen te doen die de urgente opgave om duurzaam te zijn expliciet maken in het dagelijks leven van diezelfde mensen. Ik zou er gelukkig van worden wanneer ‘infrastructurele’ experimenten als het
Waterplein kunnen opschalen. In het Waterplein komt de opgave om de stad sociaal en klimatologisch weerbaar te maken mooi samen. Een open cisterne die tevens dienstdoet als ruimte voor ontmoeting en voor sport en spel op het snijvlak tussen onderwijsinstellingen, een kerk en een alledaagse woonbuurt. De Urbanisten bedachten bovendien een financieringsinnovatie door geld voor de ondergrond en de bovengrond samen te brengen. En: buiten het domein van de architectuur ontwikkelt zich een nieuw type Rotterdamse bibliotheek. De Leeszaal, het Verhalenhuis. Hoog tijd om vanuit de architectuur bij te dragen aan het uitvinden van de leeromgevingen van de toekomst.

Veronderstelling 3.
Het is prachtig dat ondernemende burgers en ontwerpers pionieren in gebiedsontwikkeling. Tijdelijke plekken zijn niet zelden te gekke plekken. En tijdelijk gebruik kan ook meer permanente waarde ontwikkelen. Maar het lerend vermogen van organische ontwikkeling en 'pop-up' is wat mij betreft echt te beperkt. Ondernemers werken meer 'effectual' dan 'causal': kijken wat je in handen hebt, leren hoe je stap voor stap verder komt, maar vooral de risico’s laag houden. Serious gaming, de spelende mens, het zijn inspirerende concepten en bewezen manieren om tot nieuwe inzichten en ontwikkelingen te komen. Maar welke experimenten mogen echt niet falen? Waar zit spanning op de boog? Waar zit urgentie? Nederland heeft ook een prachtige traditie in ‘oorzakelijkheid’, in stedenbouwkundig ontwerp en planning. Goed onderzoek naar behoeften en te verwachten resultaten, plannen maken en gefaseerd maar doelgericht aan de slag. Dat is hard nodig gezien de urgentie van genoemde opgaven. Lukt het om die traditie te verbinden met de kracht van het experiment en te bouwen aan permanente waarde?

Na afloop drie inzichten naar aanleiding van de lezing van Harriet Bulkeley en haar ‘Goldilocks problem’:

Les 1. Sommige experimenten zijn ‘too cold’, te onschadelijk en ontwikkelen geen transformatiekracht. Je kunt er een curiositeitenkabinet mee vullen. Kubuswoningen?
Les 2. Sommige experimenten zijn ‘too hot’ en veroorzaken te snel verandering. Wat is de trespa dakopbouw van morgen? Pas op voor ‘nul op de meter’-woningen; pas op voor ‘big-data’ en de Rio-control rooms van de wereld.
Les 3. “Experiments are ambivalent – mundane, extraordinary, more than we can dream of, nowhere near enough. And it is this ambivalence that gives them power; they enable us to amplify what we like in ourselves and reduce what we don’t, configuring the next economy in the image of what it might mean to improve our urban life […] knowing that we are always bound to fail in some respect”.


Rotterdam’s Water Square by De Urbanisten. Image: Jeroen Musch