50 m² Is the Cure

In a healthy city, the government and health insurance companies invest in accessible public spaces that are allowed to be unprofitable

Wouter Veldhuis


There is a small altar made of tea lights. Total strangers offer their condolences. All we have are questions. Why weren’t we, his family, told when he went missing, when he got sick, when he died in a closed mental health care ward of the GGZ, and in the end even when he was cremated?

We’re in the living room of a community open house in Lelystad. This is where my father-in-law, let’s call him David, came daily for years. For a warm lunch, a nice talk, useful advice, Internet access, or even new shoes. It was the place that protected him from complete loneliness and social exclusion. Every now and then there would even be money for a joint excursion. Last year they went to Artis. That was the last time David enjoyed his life, just before he was admitted to the closed mental health-care ward of the GGZ (the Dutch Association of Mental Health and Addiction Care) in Lelystad.

Decentralization
The government has diverted much of the health care to municipalities. This decentralization comes with budget cuts, and as a consequence people have to fall back on their own social surroundings for help and support. But what if you don’t have that? What if you’re schizophrenic and a categorized evader of care, unable to even keep in contact with your own family? People like David, and there are many, are completely dependent on a network of informal meeting places, mostly initiated by charities and volunteers.

The visitors of community living rooms and open houses are not seen as patients, but as appreciated members of society. They don’t receive medical help, but attention. This is how they’re protected from one of the greatest dangers to public health: loneliness. If you’ve never been in one of these living rooms, you can’t imagine what it could mean for a human life.

When we started the IABR–Atelier Utrecht Healthy City investigation, we quickly discovered the importance of informal networks and meeting places. In Utrecht, organizations like Utrecht Centraal, Al Amal, and Ladyfit do crucial work in poor neighborhoods. The city also has a longstanding tradition of charities and deaconesses. But the true impact of these organizations only hit me when we, in that living room in Lelystad, were surrounded by people who managed to give my father-in-law more love and attention than we ourselves had been able to.

From Human to Patient
The director of the community open house in Lelystad manages to stay in business with the help of dozens of volunteers. We’re given a mug of homemade soup during lunch, the most important social event of the day. She was not aware of David’s passing at first either, otherwise she would certainly have contacted us. The last time he came by was just before he was handed over to the GGZ health-care providers. She says: ‘Four months ago they ripped him from his social surroundings. From that moment on he no longer had freedom of movement. By doing this they took away his primary reason to live.’ He was given a treatment plan and his doctors saw no reason to involve friends or acquaintances. The human David, in his social setting, became a patient. His only context was his file. Three months later he passed away, 65 years old. The GGZ handed over the body to the municipality, which promptly took over the file. A few days later he was cremated in solitude. File closed.

From Cure to Care
Medicine in the Netherlands is very advanced, but not everything is curable. Scientists like Machteld Huber have shown that good progress can be made if people, in spite of their problems (sickness or otherwise), are able to have a meaningful existence. The best preventative measure is to avoid loneliness, to make sure people feel like they matter.
Through the Social Support Act many ‘preventative’ health measures have been redirected to the municipalities, because they are closer to the citizens. But resources are limited, and much of the useful work is done by informal networks and idealistic agencies, mostly out of sight of professional caretakers and city-makers. This is why it is possible that in a city like Utrecht, where healthy city development is an administrative priority, space for informal meeting places is nonetheless decreasing rapidly. After all, in a successful city with very high property prices, nobody is going to give space to organizations that can’t pay market-price rents.

Circular Economy
The health-care economy is one of the biggest economies in the Netherlands. An important part of its money flow goes through health-care providers. To cover the health-care costs, the capital is invested with the highest possible efficiency. For example, Achmea (32 percent market share) has an income from insurance policies of 20 billion euros. This means that the affiliated property investor Syntrus Achmea has a lot of capital to invest; it is currently one of the bigger investors in the country. It also has various positions in Utrecht. Syntrus Achmea is active, for instance, as an investor in the development of the Merwede Canal Zone, one of the city’s main densification sites.

Property is a solid investment in Utrecht, partly because the city scores above average in terms of vitality and health. But do these investments actually contribute to a healthier city? Are they about more than financial returns? It’s high time that large investors like Syntrus Achmea start investing health-consciously and realizing projects that contribute to a healthier city. Don’t think of just workout machines in public spaces or more room for bicycles. Also invest in cheap, non-profitable spaces. Places for community open houses, living rooms, and meeting places. Most of the time, 50 m2 is enough to provide people fighting loneliness with a place to belong. To the investor in a construction project in Utrecht, an unprofitable 50 m2 is nothing. For the city it is a powerful medicine.

Without a Referral
And my father-in-law? We still don’t know how he died. The doctors who treated him cite their doctor-patient confidentiality. The same confidentiality also prevented them from informing the family about his admittance and death. Whether this is right or wrong is irrelevant right now. What is important is to note that health care in the Netherlands is very advanced, but often too professional to have an eye for the human and social context of the patient. We therefore need plenty of places in the city where the people involved have the space to protect us from loneliness. A safe harbor for anyone with problems, regardless of what these problems are and without the need for a referral.

Wouter Veldhuis is an architect, urbanist and director at MUST Urbanism. He is part of IABR-Atelier Utrecht, which was on show at IABR–2016.

This article originally appeared on Ruimtevolk (in Dutch)

50m² is het medicijn

IN EEN GEZONDE STAD INVESTEREN OVERHEID EN ZORGVERZEKERAARS IN LAAGDREMPELIGE ONTMOETINGSPLAATSEN DIE FINANCIEEL ONRENDABEL MOGEN ZIJN

Wouter Veldhuis

Er is een klein altaar gemaakt met waxinelichtjes. Wildvreemden condoleren ons. In onze hoofden tollen alleen maar vragen. Waarom heeft niemand ons, zijn familie, op de hoogte gesteld van zijn vermissing, zijn ziekte, zijn overlijden op de gesloten afdeling van de GGZ en uiteindelijk zelfs zijn uitvaart?

We staan in de huiskamer van een inloophuis in Lelystad. De plek waar mijn schoonvader, laten wij hem David noemen, jarenlang dagelijks kwam. Voor een warme lunch, een goed gesprek, nuttig advies, toegang tot internet of zelfs nieuwe schoenen. Het was de plek die hem behoedde voor volledige eenzaamheid en maatschappelijke uitsluiting. Zo nu en dan was er zowaar geld voor een gezamenlijke uitstap. Afgelopen jaar gingen ze een dagje naar Artis. Dit was de laatste keer dat David heeft genoten van zijn leven, vlak voordat hij werd opgenomen op de gesloten afdeling van de GGZ in Lelystad.

Decentralisatie
Veel zorgtaken zijn door de rijksoverheid afgewenteld op gemeenten. Deze decentralisatie gaat ook gepaard met bezuinigingen, waardoor mensen steeds vaker een beroep moeten doen op hun eigen sociale omgeving voor hulp en ondersteuning. Maar wat als je deze omgeving niet hebt? Wat als je schizofrenie hebt en daardoor een categorische zorgmijder bent, niet in staat om contact te houden met je eigen familie? Mensen als David, en dat zijn er veel, zijn dan volledig aangewezen op een netwerk van informele ontmoetingsplekken, vaak geïnitieerd door charitatieve instellingen en vrijwilligers.

De bezoekers van huiskamers en inloophuizen zijn geen patiënten maar gewaardeerde leden van een gemeenschap. Ze krijgen geen medische hulp maar aandacht. Zo worden ze beschermd tegen een van de grootste gevaren voor de volksgezondheid: eenzaamheid. Als je nog nooit in zo’n huiskamer bent geweest kan je je niet voorstellen wat het kan betekenen voor een mensenleven.

Toen wij begonnen met het onderzoek van het IABR-atelier Utrecht Gezonde Stad ontdekten wij al snel het belang van informele netwerken en ontmoetingsplekken. In Utrecht doen organisaties zoals Utrecht Centraal, Al Amal en Ladyfit cruciaal werk in zwakkere wijken. De stad heeft ook een lange traditie van charitatieve instellingen en diakonessen. Maar de werkelijke impact van deze organisaties snapte ik pas toen wij ons in die huiskamer in Lelystad omringd wisten met mensen die mijn schoonvader meer liefde en aandacht hebben kunnen geven dan wijzelf.

Van mens naar patiënt
De directrice van het inloophuis in Lelystad houdt het huis draaiende met tientallen vrijwilligers. We krijgen een kop huisgemaakte soep tijdens de lunch, het belangrijkste sociale moment van de dag. Ook zij wist aanvankelijk niets van het overlijden van David, anders had ze zeker contact met ons opgenomen. De laatste keer dat hij langskwam was vlak voordat hij werd overgeleverd aan de GGZ-zorgverleners. Ze zegt: “Vier maanden geleden hebben ze hem uit zijn sociale omgeving losgetrokken. Vanaf dat moment had hij geen bewegingsvrijheid meer. Daarmee werd zijn eerste levensbehoefte afgepakt.”

Hij krijgt een behandelplan en men ziet geen reden om vrienden of bekenden daarbij te betrekken. De mens David, met zijn sociale context, is een patiënt geworden. Zijn enige context is zijn dossier. Drie maanden later is hij overleden, 65 jaar oud. De GGZ draagt het lichaam over aan de gemeente die het dossier voortvarend overneemt. Een paar dagen later is hij in alle eenzaamheid gecremeerd. Dossier gesloten.

Van cure naar care
Geneeskunde in Nederland is van zeer hoog niveau, maar niet alles valt te genezen. Wetenschappers als Machteld Huber hebben aangetoond dat de grootste winst gehaald kan worden als mensen ondanks hun gebreken (of dat nu ziekte of een andere achterstand is) toch een zinvol bestaan kunnen leiden. De beste preventie is het voorkomen van eenzaamheid, ervoor zorgen dat mensen het gevoel hebben dat ze meetellen.

Via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning zijn veel ‘preventieve’ zorgtaken bij de gemeenten neergelegd, omdat die dichter bij de burger staat. De middelen zijn echter beperkt. En veel nuttig werk wordt verricht binnen verschillende informele netwerken en ideële instellingen, vaak buiten het zicht van professionele zorgverleners én stadmakers. Zo kan het dus gebeuren dat in een stad als Utrecht, waar gezonde stadsontwikkeling een bestuurlijk speerpunt is, de ruimte voor informele ontmoetingsplekken in rap tempo afneemt. Immers, in een succesvolle stad met zeer hoge vastgoedprijzen gaat niemand ruimte cadeau doen aan organisaties die geen marktconforme huur kunnen betalen.

Circulaire economie
De zorgeconomie is een van de grootste economieën van Nederland. Een belangrijk deel van haar geldstromen loopt via zorgverzekeraars. Om de zorgkosten te dekken wordt het kapitaal belegd met een zo hoog mogelijk rendement. Achmea (marktaandeel van 32%) heeft bijvoorbeeld een premieomzet van 20 miljard euro. De gelieerde vastgoedbelegger Syntrus Achmea heeft dus veel kapitaal beschikbaar om te investeren. Het is op dit moment een van de grotere beleggers in Nederland. Ook in Utrecht heeft het verschillende posities. Zo zijn ze als belegger actief in de ontwikkeling van de Merwedekanaalzone, een van de belangrijkste verdichtingslocaties van de stad.

Vastgoed in Utrecht is een solide investering, mede omdat de stad bovengemiddeld vitaal en gezond is. Maar dragen de investeringen eigenlijk wel bij aan een gezondere stad? Wordt er verder gekeken dan het financiële rendement alleen? Het wordt hoog tijd dat grote beleggers als Syntrus Achmea gezondheidsbewust investeren en projecten gaan realiseren die bijdragen aan een gezondere stad. Denk daarbij niet alleen aan gymtoestellen in de openbare ruimte of meer ruimte om fietsen te stallen. Investeer ook in goedkope, onrendabele ruimten. Plekken voor inloophuizen, huiskamers en ontmoeting. 50m2 is vaak al genoeg om mensen die de eenzaamheid bestrijden een plek te geven. Op de investeringen van een bouwproject in Utrecht is een onrendabele 50m2 klein bier. Voor de gezondheid van de stad is het een krachtig medicijn.

Zonder verwijsbriefje
En mijn schoonvader? Wij weten nog steeds niet waaraan hij is overleden. De behandelende artsen vallen terug op hun beroepsgeheim. Het beroepsgeheim verhinderde hen ook om de familie te informeren over de opname en het overlijden. Of dit terecht is doet nu even niet ter zaken. Wel is belangrijk om te constateren dat de gezondheidszorg in Nederland van zeer hoog niveau is, maar vaak te professioneel om nog oog te hebben voor de mens en de sociale context van de patiënt. Daarom hebben we heel veel plekken in de stad nodig waar betrokken mensen de ruimte krijgen om ons te behoeden voor eenzaamheid. Een open haven waar iedereen altijd kan aanleggen als er problemen zijn, ongeacht je indicatie en zonder verwijsbriefje.

Wouter Veldhuis is architect, stedenbouwkundige en directeur bij MUST Urbanism. Hij was eveneens onderdeel van IABR-Projectatelier Utrecht, dat tijdens IABR-2016 werd tentoongesteld.

De originele versie van dit artikel verscheen op Ruimtevolk


ls_22_04_16_iabr_2016_dsc3358IABR-Atelier Utrecht at IABR–2016. Photo: Lotte Stekelenburg